Energiegemeenschap: vzw of coöperatie?

Q: Welke rechtsvorm kiest u voor een energiegemeenschap in Wallonië?

Het Waalse elektriciteitsdecreet vereist een rechtspersoon, maar geen bepaalde vorm. In de praktijk blijven er twee opties over: de vereniging zonder winstoogmerk (vzw, in het Frans ASBL) en de coöperatieve vennootschap (cv, in het Frans SC). De CWaPE, de Waalse regulator, schrijft in haar FAQ dat alleen deze twee vormen aan de voorwaarden voldoen, en haar gids voor de controle van statuten van 25 juni 2026 vindt de nv en de bv ongeschikt en sluit de stichting, de feitelijke vereniging, de maatschap en de vereniging van mede-eigenaars uit. Tussen vzw en coöperatie beslist bijna altijd één vraag: haalt de gemeenschap kapitaal op bij haar leden om zelf een installatie te financieren? Zo ja, dan is de coöperatie daarvoor gemaakt. Bezit een lid, bijvoorbeeld een gemeente, de installatie al en organiseert de gemeenschap alleen het delen, dan volstaat de vzw: twee oprichters, geen verplichte notaris, geen kapitaal. Op 4 november 2026 zijn alle dertien Waalse gemeenschappen met een volledig dossier vzw's. In Vlaanderen is een rechtspersoon eveneens verplicht, maar de Vlaamse overheid noemt naast de coöperatie en de vzw ook andere bedrijfsstructuren.

Q: Bv of vzw voor een project rond energiedelen?

Voor een Waalse energiegemeenschap laat u de bv beter links liggen. Ze is niet uitdrukkelijk verboden, maar de CWaPE vindt de nv en de bv in haar gids voor de controle van statuten ongeschikt, omdat hun doel is vermogensvoordelen aan hun aandeelhouders te bezorgen, terwijl een energiegemeenschap milieu-, economische of sociale voordelen moet nastreven in plaats van financiële winst. Een bv zou van zoveel regels van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen moeten afwijken dat ze haar wezenskenmerken verliest. Een bv kan wel lid zijn van een gemeenschap, als ze een kmo is waarvan de hoofdactiviteit niet de deelname aan energiegemeenschappen is; om mee de controle uit te oefenen over een burgerenergiegemeenschap moet ze een kleine onderneming zijn waarvan energie niet het hoofddomein is. De degelijke constructie is dus meestal een vzw of coöperatie waarvan de bv lid is, niet een bv die de gemeenschap draagt. Die beoordeling is die van de Waalse regulator: in Vlaanderen sluit de overheid andere bedrijfsstructuren niet uit.

Q: Bestaan er modelstatuten voor een energiegemeenschap?

Niet in Wallonië. De CWaPE antwoordt uitdrukkelijk dat er geen modelstatuten voor een energiegemeenschap bestaan. Ze publiceert wel een gids voor de controle van statuten, bijgewerkt op 25 juni 2026, met modelclausules over de daadwerkelijke controle, voor een hernieuwbare-energiegemeenschap en voor een burgerenergiegemeenschap, en over de autonomie. Dat zijn de twee clausules die de regulator als conform beschouwt: wie ze letterlijk overneemt, vermijdt de meeste heen-en-weer. Voor Brussel bestaat een volledig model van vzw-statuten, opgesteld door Leefmilieu Brussel met Énergie Commune in december 2022, in het Frans. Het verwijst naar de Brusselse ordonnantie en naar Brugel en kan voor een Waalse gemeenschap niet zomaar worden neergelegd. Als basis blijft het bruikbaar, op voorwaarde dat elke verwijzing naar Brussels recht wordt vervangen door artikel 35duodecies van het Waalse elektriciteitsdecreet en de artikelen 10 tot 12 van het Waalse besluit van 17 maart 2023.

Q: Kan een gemeente lid zijn van een energiegemeenschap in de vorm van een vzw?

In Wallonië wel. Gemeenten behoren tot de lokale overheden die het Waalse elektriciteitsdecreet toelaat, en de lijst in artikel 4 van het besluit van 17 maart 2023 werd hersteld door het besluit van 5 februari 2026, van kracht sinds 26 februari 2026. Het Waalse gemeenterecht laat een gemeente toe een vzw op te richten of eraan deel te nemen als die beslissing bijzonder gemotiveerd wordt, en de beslissing van de gemeenteraad moet worden goedgekeurd door de Waalse Regering. Het energierecht voegt twee grenzen toe. De gemeente mag alleen of met verbonden personen niet de helft van de stemrechten of meer bezitten, anders verliest de gemeenschap haar autonomie; gemeente en OCMW worden wel afzonderlijk geteld. En een autonoom gemeentebedrijf kan geen lid zijn, omdat het Waalse wetboek het de meerderheid in zijn dochterondernemingen oplegt. Voor een Vlaamse of Brusselse gemeente gelden de eigen regels van het lokaal bestuur in die gewesten, die deze gids niet behandelt.

Q: Kan een vzw later worden omgezet in een coöperatie?

Ja, maar via één deur. Het Wetboek van vennootschappen en verenigingen, dat in heel België geldt, laat een vzw toe zich om te zetten in een coöperatieve vennootschap erkend als sociale onderneming, en alleen in die vorm. De rechtspersoonlijkheid verandert niet: dezelfde rechtspersoon gaat verder in een andere vorm. De procedure vraagt een verantwoordingsverslag van het bestuursorgaan, een staat van activa en passiva van minder dan drie maanden oud, het verslag van een bedrijfsrevisor of gecertificeerd accountant, een beslissing van de algemene vergadering met de versterkte meerderheden voor statutenwijzigingen en een notariële akte. Voor een Waalse energiegemeenschap moet de wijziging daarna aan de CWaPE worden gemeld. Starten als vzw en overstappen naar een coöperatie zodra een collectieve investering zich aandient, is dus een weg die de wet voorziet, maar hij kost een notariële akte en een deskundigenverslag: plan hem in vanaf de eerste statuten.

Gepubliceerd op 4 november 2026 door Eric van OptimCE

Energiegemeenschap: vzw of coöperatie? Het Waalse recht beslist dat niet: het vereist een rechtspersoon, meer niet. Het terrein heeft wel beslist. Op 4 november 2026 hebben dertien energiegemeenschappen een volledig aanmeldingsdossier bij de CWaPE, de Waalse regulator, en alle dertien zijn vzw’s (in het Frans ASBL). Geen enkele coöperatie, hoewel Wallonië burgercoöperaties voor energie telt, verenigd in REScoop Wallonie.

Deze gids legt uit waarom, wanneer de coöperatie toch de betere keuze is en wat elke vorm verandert voor bestuur, financiering, btw en de rol van de gemeente.

Woont u in Vlaanderen of Brussel? De regels in deze gids zijn Waalse regels: de CWaPE is alleen bevoegd voor gemeenschappen met hun zetel in Wallonië. Het vennootschapsrecht (de vzw, de cv, de erkenning, de omzetting) geldt wel in heel België. Wat Vlaanderen en Brussel anders doen, vindt u in de laatste sectie.

Deze gids herhaalt niet wat elders op deze site staat. “Energiegemeenschap oprichten in Wallonië” beschrijft de stappen tot de aanmelding; “Energiegemeenschappen in België: CER, CEC, CEL” vergelijkt de soorten en de drie gewesten; “Energiegemeenschap: CWaPE-documenten en termijnen” somt formulieren en termijnen op; “Energiegemeenschap: de gids voor gemeenten” behandelt de gemeente als initiatiefnemer.

De vraag hier is smaller: welke rechtspersoon richt u op, en welke clausules moeten de statuten bevatten om de controle van de CWaPE te doorstaan?

Het antwoord steunt op een document dat weinig projectleiders hebben gelezen: de gids van de CWaPE voor de controle van de conformiteit van statuten, bijgewerkt op 25 juni 2026 en alleen in het Frans beschikbaar.

Wat het Waalse recht van de rechtspersoon eist

Artikel 2 van het Waalse elektriciteitsdecreet van 12 april 2001 definieert beide soorten gemeenschappen. Een hernieuwbare-energiegemeenschap (CER) en een burgerenergiegemeenschap (CEC) zijn elk een rechtspersoon met vier kenmerken:

open en vrijwillige deelname, met objectieve en evenredige voorwaarden om toe te treden en te vertrekken;
autonomie tegenover elk lid en tegenover marktspelers;
daadwerkelijke controle door bepaalde leden: bij een CER door wie in de nabijheid van de projecten zit; bij een CEC door natuurlijke personen, lokale overheden en kleine ondernemingen waarvan energie niet het hoofddomein is;
een doel: milieu-, economische of sociale voordelen voor de leden of het gebied, in plaats van financiële winst.

Artikel 35duodecies legt zes verplichte vermeldingen in de statuten vast: daadwerkelijke controle en belangenconflicten (bij een CER ook de beoordeling van de nabijheid); autonomie; doelstellingen; bestemming van de inkomsten; voorwaarden voor toetreding, uittreding en overdracht van aandelen; duur en ontbinding.

Het besluit van de Waalse Regering van 17 maart 2023 voegt er een jaarverslag aan de leden en de bestemming van een eventueel liquidatieoverschot aan de doelstellingen aan toe (artikel 10), een autonomiedrempel — geen enkel lid mag alleen of met verbonden personen 50 % van de stemmen of meer bezitten (artikel 11) — en de melding van belangenconflicten (artikel 12).

Die regels gelden ongeacht de vorm. De keuze tussen vzw en coöperatie stelt u van geen enkele vrij: ze verandert alleen hoe moeilijk ze te schrijven zijn.

Rechtsvorm van een energiegemeenschap: wat de CWaPE aanvaardt

Het principe past in één zin van de CWaPE-gids: noch de Europese richtlijnen, noch het decreet leggen een specifieke rechtsvorm op. De rest van de sectie sluit bijna alle andere deuren.

Vorm	Standpunt van de CWaPE	Gegeven reden
Vzw (ASBL)	Geschikt	Mag van nature geen winst uitkeren
Coöperatieve vennootschap (cv)	Geschikt	Wettelijk doel: de behoeften van de aandeelhouders, niet winst
Nv, bv	Ongeschikt	Hun doel is vermogensvoordeel voor de aandeelhouders
Maatschap, feitelijke vereniging	Uitgesloten	Geen rechtspersoonlijkheid
Stichting	Uitgesloten	Een stichting heeft geen leden
Vereniging van mede-eigenaars	Uitgesloten	Doel beperkt tot het gebouw, verplicht lidmaatschap, huurders uitgesloten
Autonoom gemeentebedrijf	Kan geen lid zijn	Het Waalse wetboek legt het de meerderheid in zijn dochters op

Hypothesen: tabel op basis van de punten 3.1 en 3.6.2.2 van CWaPE-gids CD-26f25-CWaPE-0067 van 25 juni 2026. De nv en de bv zijn niet “uitdrukkelijk uitgesloten”: de CWaPE meent dat ze van zoveel bepalingen van het vennootschapswetboek zouden moeten afwijken dat ze hun aard verliezen. Haar FAQ is directer: alleen coöperatieve vennootschappen en vzw’s voldoen aan de voorwaarden.

De echte keuze heeft dus twee takken. En op het terrein is er maar één genomen: de dertien gemeenschappen in de tabel van de CWaPE zijn vzw’s. Acht vermelden het in hun naam; voor de vijf andere hebben we de rechtsvorm nagekeken in de Kruispuntbank van Ondernemingen.

Vzw of coöperatie: de vergelijking

	Vzw	Coöperatieve vennootschap (cv)	Erkende cv
Minimum aantal oprichters	2	3	3
Oprichtingsakte	Onderhands of notarieel	Notarieel, met financieel plan	Zoals cv
Kapitaal	Geen inbreng vereist	Eigen vermogen “toereikend” voor de geplande activiteit	Zoals cv
Aansprakelijkheid van de leden	De rechtspersoon draagt zijn schulden	Elke aandeelhouder verbindt zich alleen tot zijn inbreng	Zoals cv
Uitkering aan de leden	Verboden	Mogelijk, te regelen in de statuten	Dividend hoogstens 6 % van de gestorte inbreng
Stemrecht	Bepaald door de statuten	Bepaald door de statuten	Gelijk stemrecht voor alle vennoten
Publicatie in het Belgisch Staatsblad (elektronisch)	177,27 € incl. btw	286,17 € incl. btw	286,17 €, daarna 2 tot 3 maanden erkenning
Belasting op dividenden	Niet van toepassing	Gewone regeling	833 € vrijgesteld per belastingplichtige (inkomsten 2025 en 2026)
Controle door de CWaPE	Volledig	Volledig	Vermoeden van conformiteit voor drie voorwaarden
Btw op gedeelde elektriciteit	Zelfde regeling	Zelfde regeling	Zelfde regeling
Waalse gemeente als lid	Ja, met bijzondere motivering en goedkeuring	Ja, onder goedkeuringstoezicht	Zoals cv

Hypothesen: Wetboek van vennootschappen en verenigingen, artikelen 1:2, 2:5, 6:2 tot 6:5 en 8:4; publicatietarieven van het Belgisch Staatsblad sinds 1 maart 2026, bij elektronische neerlegging (op papier: 245,39 € voor een vereniging, 354,41 € voor een vennootschap); voorwaarden en duur van de erkenning volgens de FOD Economie; vrijstelling volgens de FOD Financiën. De notariskosten voor een coöperatie worden niet eenvormig gepubliceerd en ontbreken dus. In beide vormen ontstaat de rechtspersoonlijkheid bij de neerlegging van de akte ter griffie. Alleen de rijen over de CWaPE en de gemeente zijn specifiek Waals.

De tabel helt bijna overal over naar de vzw. Ze mist de enige rij die telt: wie financiert de installatie?

De vzw: de standaardkeuze, en haar grenzen

De vzw vinkt de vakjes van de CWaPE bijna vanzelf aan. Het wetboek verbiedt haar haar leden “rechtstreeks of onrechtstreeks” enig vermogensvoordeel uit te keren: het niet-winstgerichte doel dat het decreet eist, zit in haar aard, wat de CWaPE-gids ook opmerkt. Twee oprichters, geen verplichte notaris, geen kapitaal. Ze biedt twee nuttige instrumenten:

Toegetreden leden. Het wetboek laat leden zonder stemrecht toe, waarvan de statuten de rechten bepalen. De CWaPE aanvaardt dat voor wie wil delen zonder mee te besturen, onder twee voorwaarden: wie in aanmerking komt voor de controle, moet op elk moment effectief lid kunnen worden, en de toegetreden leden mogen niet meer dan 49 % van de leden uitmaken.
Vrije uittreding. Het wetboek bepaalt al dat elk lid van een vzw vrij kan uittreden door zijn ontslag aan het bestuursorgaan te richten. Dat is precies wat de CWaPE eist.

Haar grens is financieel. Een vzw kan bijdragen, giften en subsidies ontvangen, lenen en een installatie bezitten. Ze kan het geld dat haar leden inbrengen niet vergoeden. Daarom is de installatie in de bestaande Waalse gemeenschappen vaak eigendom van een lid: in Aubange heeft de stad haar panelen zelf gefinancierd en organiseert de vzw het delen.

De coöperatie: als de gemeenschap de investering draagt

De coöperatieve vennootschap is voor het omgekeerde gemaakt: het spaargeld van haar leden bundelen om een gemeenschappelijke installatie te financieren. Haar wettelijk doel, “de behoeften” van haar aandeelhouders vervullen, laat de CWaPE vermoeden dat ze niet in de eerste plaats winst zoekt. In het begin vraagt ze meer werk:

minstens drie oprichters, op straffe van nietigheid;
een notariële akte;
een financieel plan voor de notaris, dat een toereikend eigen vermogen voor de geplande activiteit aantoont;
statuten die de toe- en uittreding van coöperanten, de overdracht van aandelen en, in voorkomend geval, het dividend regelen.

Over dat laatste punt is de CWaPE precies. Een gemeenschap die een dividend wil uitkeren, moet dat in haar statuten regelen naar het voorbeeld van de coöperaties die erkend zijn als sociale onderneming. Een vrij dividend, zonder plafond en zonder voorafgaande reserve voor projecten, is de zekerste manier om voor de controle te zakken.

Erkende coöperatie als energiegemeenschap: wat de erkenning verandert

De erkenning wordt verleend door de federale minister van Economie, op aanvraag bij de FOD Economie, op grond van de wet van 3 mei 2024 die een nationale raad voor de coöperatie en de sociale onderneming opricht (in het Frans afgekort CNC). De raad erkent zelf niemand: erkende coöperaties worden lid van zijn algemene vergadering. Reken op twee tot drie maanden; de erkenning gaat in op de eerste dag van de maand na het volledige dossier en geldt zolang de voorwaarden vervuld zijn. Dit alles is federaal recht en geldt in heel België.

De voorwaarden zijn die van een coöperatie in de volle zin: vrijwillige toetreding, gelijk stemrecht in alle aangelegenheden van de algemene vergadering, een dividend van hoogstens 6 % van de gestorte inbreng, onbezoldigde bestuurders tenzij de statuten anders bepalen, en een deel van de middelen voor informatie en opleiding van de leden.

Voor een Waalse energiegemeenschap heeft de erkenning twee gevolgen:

Een lichtere controle. De CWaPE vermoedt dat een erkende coöperatie voldoet aan de vrije en open toetreding, aan de afwezigheid van een overheersende aandeelhouder en aan de afwezigheid van een speculatief doel. De erkenning als sociale onderneming (artikel 8:5 van het wetboek) voegt een doel van positieve maatschappelijke impact en de bestemming van het liquidatiesaldo aan het doel toe.
Een voordeel voor de coöperanten. Hun dividenden vallen onder de vrijstelling van 833 € per belastingplichtige voor de inkomsten 2025 en 2026.

De erkenning dekt niet alles: daadwerkelijke controle, nabijheid voor een CER, jaarverslag en belangenconflicten moeten nog altijd in de statuten staan.

Btw: de rechtsvorm verandert de factuur niet

Het korte antwoord: geen van de officiële bronnen die we raadpleegden, laat de btw afhangen van de vraag of de gemeenschap een vzw of een coöperatie is.

Wat telt, is de activiteit. De CWaPE schrijft dat de vertegenwoordiger van het delen de gedeelde elektriciteit aan de deelnemers factureert, met btw, accijnzen en de openbaredienstverplichting voor groenestroomcertificaten. Elektriciteit factureren is een economische activiteit, in welke vorm ook.

De vrijstellingsregeling voor kleine ondernemingen, een federale regel, geldt voor beide op dezelfde manier: onder 25 000 € jaaromzet exclusief btw blijft de structuur btw-plichtig en heeft ze een btw-nummer, maar rekent ze geen btw aan haar klanten aan. Tarieven, regeling en factuurvermeldingen staan in “Gedeelde elektriciteit factureren in België”. Eén aanbeveling geldt voor beide vormen: laat uw situatie vóór de eerste factuur nakijken door een boekhouder.

De gemeente in de rechtspersoon

Een Waalse gemeente is een lokale overheid in de zin van het decreet. De lijst in artikel 4 van het besluit, op 28 maart 2025 vernietigd door de Raad van State, werd hersteld door het besluit van 5 februari 2026, van kracht sinds 26 februari 2026. Ze kan dus lid zijn van een CER of een CEC en mee de controle uitoefenen.

Het Waalse gemeenterecht voegt eigen stappen toe. Volgens de Vereniging van Waalse Steden en Gemeenten (UVCW) laat artikel L1234-1 van het Waalse Wetboek van de plaatselijke democratie en decentralisatie (CDLD) een gemeente toe een vzw op te richten of eraan deel te nemen als de beslissing bijzonder gemotiveerd wordt, en moet de beslissing van de gemeenteraad worden goedgekeurd door de Waalse Regering. Een deelneming in een privaatrechtelijke vennootschap die de gemeentefinanciën kan binden, valt onder hetzelfde goedkeuringstoezicht.

Het energierecht legt twee grenzen op die de statuten moeten weerspiegelen:

de gemeente mag niet 50 % van de stemmen of meer bezitten, alleen of met verbonden entiteiten. Volgens de CWaPE zijn gemeente en OCMW geen verbonden entiteiten: hun stemmen worden afzonderlijk geteld;
een autonoom gemeentebedrijf kan geen lid zijn, omdat het CDLD het de meerderheid van de stemmen in zijn dochterondernemingen oplegt.

Het volledige geval, van nabijheidsperimeter tot gemeenteraadsbeslissing, staat in “Energiegemeenschap: de gids voor gemeenten”.

Welke vorm voor welk project

Een appartementsgebouw

De vraag: hebt u wel een gemeenschap nodig? In Wallonië vraagt delen binnen eenzelfde gebouw geen rechtspersoon, en het is het enige model met 80 % korting op de proportionele term van het nettarief. Is toch een gemeenschap nodig, dan kan de vereniging van mede-eigenaars ze niet dragen: u hebt een afzonderlijke vzw of coöperatie nodig, waar ook huurders lid van kunnen worden. De opzet staat in “Energie delen in een appartementsgebouw”.

Een wijk of een dorp

De vraag: van wie zijn de panelen? Delen leden het overschot van hun eigen daken, dan investeert de gemeenschap niets: de vzw volstaat. Moet een nieuwe installatie met het spaargeld van de bewoners worden gefinancierd, dan is de coöperatie, liefst erkend, de vorm die daarvoor bedoeld is.

Een gemeente

De vraag: wil de gemeente alleen investeren of samen met haar inwoners? Financiert ze de installatie uit haar eigen budget, dan volstaat een vzw van gemeente en burgers: het model van Aubange. In beide vormen moeten de statuten beletten dat de gemeente de helft van de stemmen bereikt.

Een bedrijf of een bedrijventerrein

De vraag: welke bedrijven krijgen de controle? In een CER kunnen alleen kmo’s lid zijn waarvan de hoofdactiviteit niet de deelname aan gemeenschappen is. In een CEC mag elk bedrijf deelnemen, maar de controle blijft bij natuurlijke personen, lokale overheden en kleine ondernemingen waarvan energie niet het hoofddomein is. Een bedrijf dat wil delen, treedt dus toe tot een vzw of coöperatie: het draagt de gemeenschap niet.

Een energiecoöperatie oprichten in Wallonië, of starten als vzw

Een energiecoöperatie oprichten volgt eerst het vennootschapsrecht en dan het energierecht: drie oprichters, financieel plan, notariële akte, neerlegging ter griffie, eventueel de erkenning. De aanmelding bij de CWaPE volgt zodra de rechtspersoon bestaat en een ondernemingsnummer heeft, en altijd vóór de start van de activiteiten.

Veel projecten starten als vzw en willen overstappen naar een coöperatie zodra een collectieve investering zich aandient; Aubange heeft dat van bij het begin voorzien. Het wetboek laat dat via één deur toe: een vzw kan zich alleen omzetten in een coöperatieve vennootschap erkend als sociale onderneming (artikel 14:37). De rechtspersoonlijkheid blijft, maar de procedure is zwaar:

een verantwoordingsverslag van het bestuursorgaan, met het ontwerp van statuten;
een staat van activa en passiva, afgesloten minder dan drie maanden eerder;
een verslag over die staat door een commissaris, bedrijfsrevisor of gecertificeerd accountant;
een beslissing van de algemene vergadering onder de versterkte voorwaarden voor statutenwijzigingen, tot vier vijfde van de stemmen voor wat het doel raakt;
een notariële akte, neergelegd en bekendgemaakt met de nieuwe statuten.

Aan de energiekant wijzigt de omzetting de statuten en de vorm: ze wordt aan de CWaPE gemeld via het actualiseringsformulier, zoals elke wijziging. Is die weg waarschijnlijk, schrijf dan al in de eerste vzw-statuten stem- en uittredingsregels die verenigbaar zijn met de erkenning: dan verandert de omzetting alleen de vorm.

Statuten van een energiegemeenschap: de fouten die de CWaPE aanstipt

De CWaPE-gids noemt clausules die ze niet conform vindt. Ze staan vaak in gewone modellen voor vzw- of cv-statuten.

Vage doelstellingen. “Milieu-, sociale of economische” doelstellingen vermelden volstaat niet: ze moeten concreet worden uitgewerkt.
Geen verplichting tot jaarverslag. Statuten die het verslag van artikel 10 niet voorzien, zijn niet conform.
Een discretionaire toelating, bijvoorbeeld op basis van een motivatiebrief alleen, zonder objectieve criteria.
Een ontslag dat de goedkeuring van de raad van bestuur vereist. Dat is onverenigbaar met de vrije uittreding. Een minimale duur van lidmaatschap mag, als hij evenredig blijft: vijf jaar is dat niet.
Discriminerende criteria, zoals gezinnen met een actieve budgetmeter weigeren of buitensporige inbreng eisen.
Daadwerkelijke controle op één enkel criterium. De CWaPE bekijkt stemmen, benoeming van bestuurders en overeenkomsten samen: de benoeming voorbehouden aan de in aanmerking komende leden volstaat niet als anderen de meerderheid van de stemmen hebben.
Bestuurszetels gewaarborgd aan een lid, wat de CWaPE gelijkstelt met een benoemingsrecht dat strijdig is met de autonomie.
Een vrij te besteden liquidatiesaldo, zonder band met de doelstellingen van de gemeenschap.

Waalse modelstatuten bestaan niet. De CWaPE biedt twee modelclausules, over daadwerkelijke controle en over autonomie: wie ze letterlijk overneemt, vermijdt de meeste heen-en-weer. Het Brusselse model van vzw-statuten (zie hieronder) kan als basis dienen, maar moet voor Wallonië worden herschreven.

Vlaanderen en Brussel

Alles wat voorafgaat over de CWaPE, haar gids, de autonomiedrempel en de Waalse gemeenten geldt voor een gemeenschap met zetel in Wallonië. Het vennootschapsrecht en de btw zijn federaal en gelden overal.

In Vlaanderen moet een energiegemeenschap volgens de Vlaamse overheid een juridische entiteit vormen: een coöperatieve vennootschap, een vzw of een andere bedrijfsstructuur. Feitelijke verenigingen kunnen zich niet als energiegemeenschap aanmelden. De gemeenschap meldt zich binnen 30 dagen na de oprichting aan bij de Vlaamse Nutsregulator, via een formulier op diens website. De rechtsgrond ligt in het Energiedecreet (artikelen 4.8.1, 4.8.2 en 4.8.4) en het Energiebesluit (artikelen 3.3.1 en 3.3.2). De Vlaamse overheid sluit andere bedrijfsstructuren dus niet uit, waar de CWaPE de bv ongeschikt vindt.

In Brussel heeft een energiegemeenschap een vergunning van Brugel nodig. Het model van vzw-statuten van Leefmilieu Brussel en Énergie Commune, gedateerd 15 december 2022, stelt dat de vorm vrij is, maar dat de vzw en de coöperatie het best bij de doelstellingen passen.

Wat u moet onthouden

Het Waalse recht vereist een rechtspersoon, geen vorm. In de praktijk aanvaardt de CWaPE alleen de vzw en de coöperatie.
Het terrein koos de vzw: op 4 november 2026 zijn alle dertien Waalse gemeenschappen met een volledig dossier vzw’s.
Eén vraag scheidt beide vormen: wie financiert de installatie? Een lid: de vzw volstaat. Het spaargeld van de leden: de coöperatie.
De erkenning verlicht de controle zonder ze te schrappen. Dividend hoogstens 6 %, 833 € vrijgesteld voor de coöperanten; daadwerkelijke controle, nabijheid en jaarverslag blijven statutair werk.
De vorm verandert de btw niet: wat telt, is de factureringsactiviteit.
Een Waalse gemeente kan lid zijn, nooit met 50 % van de stemmen of meer, en niet via een autonoom gemeentebedrijf.
Een vzw kan alleen een cv erkend als sociale onderneming worden, met deskundigenverslag en notariële akte: plan het in vanaf de eerste statuten.
In Vlaanderen is een rechtspersoon ook verplicht, met aanmelding bij de Vlaamse Nutsregulator binnen 30 dagen; in Brussel is een vergunning van Brugel nodig.

Bestaat uw rechtspersoon? Open de gemeenschap in OptimCE

OptimCE is een opensourceplatform in alfafase om een energiegemeenschap te beheren: ledenregister, verdeelsleutel per kwartier, afrekeningen en facturatie. De pagina “Aan de slag” legt uit hoe u de gemeenschap in de toepassing aanmaakt en uw eerste leden uitnodigt.

Lees hoe u van start gaat →

FAQ

Welke rechtsvorm kiest u voor een energiegemeenschap in Wallonië?

Het decreet vereist een rechtspersoon, zonder bepaalde vorm. In de praktijk aanvaardt de CWaPE alleen de vzw en de coöperatieve vennootschap: de nv en de bv vindt ze ongeschikt, en de stichting, de feitelijke vereniging en de vereniging van mede-eigenaars sluit ze uit.

Tussen beide beslist de financiering. Bezit een lid de installatie, dan volstaat de vzw: twee oprichters, geen verplichte notaris, geen kapitaal. Haalt de gemeenschap het spaargeld van haar leden op, dan is de coöperatie daarvoor gemaakt.

Bv of vzw voor een project rond energiedelen?

In Wallonië de vzw of de coöperatie. De CWaPE vindt de bv ongeschikt, omdat haar doel vermogensvoordeel voor de aandeelhouders is, terwijl een gemeenschap milieu-, economische of sociale voordelen moet nastreven.

Een bv kan wel lid zijn van een gemeenschap als ze aan de voorwaarden van het decreet over omvang en activiteit voldoet. In Vlaanderen sluit de overheid andere bedrijfsstructuren als drager niet uit.

Bestaan er modelstatuten voor een energiegemeenschap?

Niet in Wallonië: de CWaPE zegt het uitdrukkelijk. Ze publiceert een gids voor de controle van statuten, bijgewerkt op 25 juni 2026, met twee modelclausules die als conform gelden, over daadwerkelijke controle en over autonomie.

Voor Brussel bestaat een volledig model van vzw-statuten, opgesteld door Leefmilieu Brussel met Énergie Commune, in het Frans. Het verwijst naar Brussels recht en moet worden aangepast vóór elk gebruik in Wallonië.

Wat verandert de erkenning van een coöperatie voor een energiegemeenschap?

De erkenning wordt verleend door de minister van Economie, meestal binnen twee tot drie maanden. Ze vereist gelijk stemrecht voor alle vennoten, een dividend van hoogstens 6 % en een deel van de middelen voor de informatie van de leden.

In Wallonië vermoedt de CWaPE in ruil dat de erkende coöperatie voldoet aan de vrije toetreding, de afwezigheid van een overheersende aandeelhouder en de afwezigheid van een speculatief doel. De dividenden vallen overal in België onder de vrijstelling van 833 € per belastingplichtige voor de inkomsten 2025 en 2026.

Kan een gemeente lid zijn van een energiegemeenschap in de vorm van een vzw?

In Wallonië wel. De gemeente is een lokale overheid die het decreet toelaat. Het Waalse gemeenterecht vereist een bijzondere motivering en de goedkeuring van de Waalse Regering.

Ze mag niet 50 % van de stemmen of meer bezitten, en haar OCMW wordt afzonderlijk geteld. Een autonoom gemeentebedrijf kan geen lid zijn. Voor Vlaamse en Brusselse gemeenten gelden de eigen regels van die gewesten.

Kan een vzw later worden omgezet in een coöperatie?

Ja, maar alleen in een coöperatieve vennootschap erkend als sociale onderneming. De rechtspersoonlijkheid verandert niet, en die regel geldt in heel België.

Er zijn een verslag van het bestuursorgaan, een staat van activa en passiva van hoogstens drie maanden oud, het verslag van een revisor of gecertificeerd accountant, een beslissing met versterkte meerderheden en een notariële akte nodig. In Wallonië wordt de wijziging daarna aan de CWaPE gemeld.

Bronnen

CWaPE — Gids voor de controle van de conformiteit van de statuten van een energiegemeenschap (CD-26f25-CWaPE-0067) — centraal document van dit artikel, in het Frans, bijgewerkt op 25 juni 2026 ter vervanging van de richtsnoeren van 5 maart 2026. Bron van de standpunten over de rechtsvormen (punt 3.1: cv en vzw “het meest geschikt”, nv en bv “niet geschikt”, uitsluiting van maatschap, feitelijke vereniging, stichting en vereniging van mede-eigenaars), het vermoeden verbonden aan de erkenning (3.1.2.4), de aanbeveling over dividenden (3.4.2.2), het jaarverslag (3.4.3), de toegetreden leden beperkt tot 49 % (3.7.2.1), de cumulatieve lezing van de controlecriteria (3.7.2.2), de uitsluiting van autonome gemeentebedrijven (3.6.2.2), de afzonderlijke telling van gemeente en OCMW (3.8.1.1), de modelclausules (3.7.1.5 en 3.8.2) en de voorbeelden van niet-conforme clausules (3.4.1, 3.6.3, 3.6.4, 3.8.1.2, 3.10). Volledig gelezen. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Wallex — Waals decreet van 12 april 2001 betreffende de organisatie van de gewestelijke elektriciteitsmarkt, gecoördineerde versie — definities van de CER en de CEC (artikel 2, 2°quinquies en 2°sexies), verplichte vermeldingen van de statuten (artikel 35duodecies) en aanmelding vóór de activiteiten (artikel 35tredecies). In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Wallex — Besluit van de Waalse Regering van 17 maart 2023 betreffende energiegemeenschappen en energiedelen, gecoördineerd op 26 februari 2026 — lijst van lokale overheden (artikel 4, hersteld door het besluit van 5 februari 2026), jaarverslag en liquidatieoverschot (artikel 10), autonomiedrempel van 50 % (artikel 11), belangenconflicten (artikel 12). In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
CWaPE — In welke rechtsvorm moet een energiegemeenschap worden opgericht? — FAQ, gewijzigd op 28 oktober 2024: geen vorm opgelegd, maar alleen coöperatieve vennootschappen en vzw’s voldoen aan de voorwaarden. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
CWaPE — Bestaan er modelstatuten voor een energiegemeenschap? — FAQ, gewijzigd op 28 oktober 2024: er zijn er geen. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
CWaPE — Energiegemeenschappen — tabel van de gemeenschappen met een volledig aanmeldingsdossier: dertien op 4 november 2026, de jongste volledig sinds 23 juli 2026. Acht dragen “ASBL” in hun naam. De vorm van de vijf andere (Soleil de Rixensart, Communauté d’énergie partagée by BEP, WattLabs, CERTY+, Polaris Énergie Renouvelable) werd op 4 september 2026 nagekeken in de Kruispuntbank van Ondernemingen: alle vijf zijn vzw’s. De ondernemingsnummers staan in de bronnen van onze gids voor gemeenten. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
CWaPE — Wie factureert de gedeelde energie? — FAQ, gewijzigd op 28 oktober 2024: de vertegenwoordiger van het delen factureert de gedeelde energie, met btw, accijnzen en de openbaredienstverplichting voor groenestroomcertificaten. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Justel — Wetboek van vennootschappen en verenigingen, gecoördineerde versie — definitie van de vzw en uitkeringsverbod (artikel 1:2), vorm van de akte (2:5), rechtspersoonlijkheid vanaf de neerlegging (2:6), aansprakelijkheid beperkt tot de inbreng (6:2), drie oprichters (6:3), toereikend eigen vermogen (6:4), financieel plan (6:5), erkenning op grond van de wet van 3 mei 2024 (8:4) en als sociale onderneming (8:5), toegetreden leden (9:3, § 2), meerderheden voor statutenwijzigingen (9:21), vrije uittreding (9:23), omzetting van een vzw in een cv erkend als sociale onderneming (14:37 tot 14:40). In het Frans geraadpleegd. Geraadpleegd op 4 november 2026.
FOD Economie — Erkenning van coöperatieve vennootschappen — bevoegde overheid, aanvraag online of op papier, indicatieve termijn van twee tot drie maanden, ingang op de eerste dag van de maand na het volledige dossier, onbepaalde duur, lidmaatschap van erkende coöperaties in de algemene vergadering van de raad. Pagina bijgewerkt op 28 augustus 2025; ze vermeldt nog de wet van 20 juli 1955 als grondslag, terwijl artikel 8:4 van het wetboek sinds 21 juni 2024 naar de wet van 3 mei 2024 verwijst. Wij volgen het wetboek. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
FOD Economie — Erkenningsvoorwaarden voor coöperatieve vennootschappen — vrijwillige toetreding, gelijk stemrecht, dividend hoogstens 6 % van het gestorte bedrag, onbezoldigde mandaten, hoofddoel, informatie en opleiding van de leden. Pagina bijgewerkt op 27 maart 2023. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
FOD Financiën — Vrijstelling van dividenden — vrijstelling van 833 € voor de inkomsten 2025 en 2026, dividenden van erkende coöperaties inbegrepen. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
FOD Financiën — Vrijstellingsregeling voor kleine ondernemingen — drempel van 25 000 € exclusief btw; de onderneming blijft btw-plichtig, heeft een btw-nummer en rekent geen btw aan. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Belgisch Staatsblad — Publicatiekosten — tarieven sinds 1 maart 2026: oprichting van een vereniging 177,27 € incl. btw elektronisch en 245,39 € op papier; oprichting van een vennootschap 286,17 € en 354,41 €. Geraadpleegd op 4 november 2026.
UVCW — De gemeentelijke vzw — samenvatting van de Vereniging van Waalse Steden en Gemeenten, bijgewerkt op 10 oktober 2025: oprichting van of deelname aan een vzw met bijzondere motivering (artikel L1234-1 CDLD) en goedkeuring door de Regering (artikel L3131-1, § 4). We konden die artikelen niet openen op Wallex en citeren daarom deze samenvatting. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
UVCW — Het toezicht — samenvatting bijgewerkt op 10 oktober 2025: oprichting van of deelname aan een privaatrechtelijke vereniging of vennootschap die de gemeentefinanciën kan binden, valt onder het goedkeuringstoezicht. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Leefmilieu Brussel en Énergie Commune — Modelstatuten van een energiegemeenschap in de vorm van een vzw — Brussels model van 15 december 2022, verspreid door de gemeente Sint-Pieters-Woluwe. Bron van het Brusselse standpunt over de rechtsvorm en van de vergunning door Brugel. Het verwijst naar de Brusselse ordonnantie: niet zomaar bruikbaar in Wallonië. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Vlaanderen.be — Energiegemeenschappen — juridische entiteit verplicht in Vlaanderen (coöperatieve vennootschap, vzw of andere bedrijfsstructuur), feitelijke verenigingen uitgesloten, aanmelding bij de Vlaamse Nutsregulator binnen 30 dagen, rechtsgrond in het Energiedecreet (artikelen 4.8.1, 4.8.2, 4.8.4) en het Energiebesluit (artikelen 3.3.1, 3.3.2). Geraadpleegd op 4 november 2026.
REScoop Wallonie — federatie van Waalse burgercoöperaties voor hernieuwbare energie. Vermeld voor het bestaan van die coöperaties; geen enkele staat in de tabel van energiegemeenschappen van de CWaPE. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.
Réseau wallon PAC — Praktijkfiche: Soleil d’Aubange — installatie zelf gefinancierd door de stad, vzw van de stad en zes burgers, latere overstap naar een coöperatie mogelijk. In het Frans. Geraadpleegd op 4 november 2026.